Varolmaq, heçlik və yoxluq Oxşar və fərqli cəhətləri

İnsanları bir-birinə bağlayan ən güclü bağ həqiqətdir. Həqiqət axtarışı bəşər tarixinin xroniki tələbidir. Varlıq və varolmaqda tarix boyu insan övladını düşündürən mövzulardan biridir. Varolmaq" obyektiv bir vəziyyətdir və hüdudlarında qalır. Bir çox Filosof isə bu mövzuda bənzərsiz və xüsusi ifadələri ilə əbədi olaraq xatırlanacaq. Rene Descartes üçün "Düşünürəm, demək mən varam" Bu cümlə günümüzdə insanlar tərəfindən fərqli şəkildə qavranılır. Türkiyə'nin bəzi yazarları "düşünürəm, demək mən varam" cümləsini " insan düşündüyü müddətdə insan olmaq kefiyyətini qazanar, varlığımın bir mənası olması üçün düşünməliyəm" mənasında qavrayır. Berkeley üçün isə "Varolmaq dərk etməkdir". Yəni bir şeylər dərk edilirsə vəya dərk etmək mümkündürsə vardırlar. Bu o deməkdirki, əgər bir şeylər aşkar edilmirsə, mövcud ola bilməz. Berkeley'in bu cümləsinə fərqli münasibət bildirməkdə olar. İnsan müəyyən bir sərhədlər içərisində düşünə bildiyini nəzərə alsaq və insanın düşünə bilmədikləri şeyləridə nəzərə alsaq, Berkeley'in dediklərində ziddiyət yarandığını görərik. Berkeley insanların gözündən baxaraq "varolmaq, dərk etməkdir" dediyini düşünmək olar. Əgər biz nəyisə dərk etmiriksə, o şeyin mövcud olmadığı qənaətinə gəlmək düzgün deyil. Çünki, insan beynidə müəyyən sərhədlər içərisində düşünə bilir. Məsələn; Biz kainatda, hər hansı bir şeyin olduğu haqqında dəqiq bilmirik. Və biz bunu hələki dərk etmirik. Amma dərk etmiriksə onun varolmadığını deyə bilmərik. Varolmaq haqqında fikirlər çoxdur. Və bu mövzü günümüzə kimi müzakirə olunur. Biz bir şeyin varolduğundan danışa biliriksə yoxluğundanda danışa bilərik. Bu təbiidir. Nəyinsə varololduğunu sorğulayırıqsa yoxluğunuda sorğulaya bilərik.
Bəs Heçlik?
Heçlik isə tam fərqlidir. Fiziki olarak varlıq və yoxluğu incələyə bilərik. Amma heçliyi fiziki mənada incələmək mümkün deyil. Bir şeyin heç olduğuna qərar verə bilmərik. Vəya heçliyin varlığına qərar verə bilmərik. Həmçinin fiziki mənada heçlik üzərinə birşey deyə bilmərik. Məsələn; həqiqət var və heçlikdə həqiqət üzərinə danışılan hökmlərdir. Həqiqətdən danışılanda o şeyin təbii məntiqi incələnmir. Yəni həqiqət var?
-Xeyir.
-O zaman Həqiqət yoxdur?
-O da Xeyir.
Yəni varlıq vəya yoxluq kimi müzakirə edilmir.
Heçlik və yoxluğun fərqi isə, yoxluq əvvəldən var olmuş Vəya varlığından danışmaq olar deməkdir. Heçlik isə üzərinə danışmaq olmaz və sorğulanmaz. Heçlik həqiqətə bənzəyir. Həqiqət vardır və bu doğrulanmış faktdır. Heçlikdə buna oxşayır. Heçlik boşluqdur. Heçliyi ifadə edə bilirik amma haqqında danışa bilmirik. Heçliyə riyazi, fiziki, bir məna vermək olmur. Aradakı fərqdə budur. Yoxluq haqqında danışanda nəyisə sorğulaya bilərik. Heçlik haqqında danışılandan isə bunu etmək mümkün deyil.